تعیین چگونگی کاربرد روان‌شناسی اگزیستانسیال در ترسیم و تحلیل ساختار وجودی قهرمان داستان و کاربرد آن در تحلیل رمان هستی

تعیین چگونگی کاربرد روان‌شناسی اگزیستانسیال در ترسیم و تحلیل ساختار وجودی قهرمان داستان و کاربرد آن در تحلیل رمان هستی

تعیین چگونگی کاربرد روان‌شناسی اگزیستانسیال در ترسیم و تحلیل ساختار وجودی قهرمان داستان و کاربرد آن در تحلیل رمان هستی 400 400 فرهاد حسن‌زاده
پایان‌نامه دکترای خانم رویا یدالهی شاه راه
◊رشته: زبان و ادبیات فارسی – ادبیات محض
 پدیدآور: رویا یدالهی شاه‌راه استاد راهنما: محمدجواد مهدوی استاد مشاور: مریم صالحی نیا استاد مشاور: سید امیر امین یزدی
 دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی
در این پژوهش، نخستین هدف ایجاد نظریه‌ی انتقادی و روشی برای تحلیل نمود هستی‌مندانه‌ی ساختار وجود قهرمان داستان است بر مبنای روان‌شناسی اگزیستانسیال. از شاخه‌های مختلف روان‌شناسی اگزیستانسیال، شاخه‌ی پدیدارشناختی مناسب تشخیص داده شد و دیدگاه‌های ارنستو اسپینلی و بو یاکوبسن مبنای کار قرار گرفت.
مبنای طراحی روش نیز به تناسب مبنای نظری و به اقتضای کاربرد آن در حیطه‌ی نقد و نظریه‌ی ادبی، روش تحلیل محتوای کیفی فیلیپ می‌رینگ انتخاب شد. امکان برقراری توازی میان روان‌درمانی اگزیستانسیال و فرآیند خوانش-تحلیل متن را نیز بر مبنای دیدگاه پل ریکور در زمینه‌ی قیاس میان گفت‌وگو و خوانش بررسی کردیم و آن راه‌بردها، فنون، مفاهیم و مراحل روان‌درمانی اگزیستانسیال را که متناسب با فرآیند خوانش بود، در روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی ادغام کردیم و بدین طریق، نظریه‌ی انتقادی و روش تحلیل نمود هستی‌مندانه‌ی ساختار وجود قهرمان داستان تدوین شد (دستورالعمل 1).
در فصل چهارم پژوهش، با دو هدفِ آزمودن روش طراحی شده و نیز سنجش امکانات و ظرفیت‌های آن برای بازنمایی مسئله‌ی اصلی رمان نوجوان و نظریه‌پردازی در این باب، ابتدا امکان‌های نظریه‌ی انتقادی طراحی شده را برای بازنمایی مسئله‌ی رمان نوجوان نشان دادیم (بر مبنای دیدگاه‌های نظریه‌پردازان اصلی این حوزه: نیکولایه‌وا، سیلینگر-ترایتس، مک‌کالم و نیز بسط دیدگاه بووه در این زمینه). سپس رمان هستی، اثر فرهاد حسن‌زاده بر مبنای این نظریه‌ی انتقادی و روش، تحلیل شد.
نتایج تحلیل در زمینه‌ی مسئله‌ی رمان نوجوان، مؤید کارآیی و سازگاری نظریه‌ی انتقادی و روش برای بازنمایی مسئله‌ی رمان نوجوان بود و ضمن آشکار کردن نمود هستی‌مندانه‌ی ساختار وجود قهرمان داستان، نشان داد در این رمان، دوراهی‌های عشق/تنهایی و انتخاب آزاد/التزامات واقعیات زندگی نمایان‌گر وجه تحقق‌یافتگی (اقتدار) نمود هستی‌مندانه‌ی ساختار وجود قهرمان نوجوان، دوراهی‌های اضطراب مرگ/تعهد به زندگی و معنای زندگی/بی‌معنایی نمایان‌گر وجه بالقوگی (توان) نمود آن هستند و مسئله‌ی این رمان نوجوان واقع شدن در مرز میان این دو وجه است.
از سوی دیگر، در زندگی قهرمان داستان، بروز دیمونیک در شکل بازگشت او به آبادان، نشان‌گر هدایت دیمونیک در جهتی مؤید توانایی‌های او و کسب شناخت عمیق‌تر از دیگران و جهان است (شکل‌گیری ایستارهای جدیدی در رابطه‌ی هستی با بابا، دایی جمشید و شاپور و آشنایی او با واقعیت مرگ و اضطراب مرگ در شکل اضطرابی اگزیستانسیال). از نتایج بازبینی‌های رمزگذاری در مراحل مختلف، ارزیابی میان‌رمزگذار و در کل، دریافت‌های حاصل از کار عملی با دستورالعمل بر مبنای نظریه‌ی انتقادی و روش، برای اصلاح، تغییر و تعدیل آن‌ها استفاده کردیم که در قالب دستورالعمل 2 نمود یافت.
در بخش نتایج پژوهش نیز پاسخ پرسش‌های پژوهش ارایه شد و کاربردها، امتیازات، محدودیت‌ها و نواقص نظریه‌ی انتقادی و روش طراحی شده را بررسی و پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آینده ارایه کردیم.

 

    روزی روزگاری

    فرهاد حسن‌زاده

    فرهاد حسن زاده، فروردین ماه ۱۳۴۱ در آبادان به دنیا آمد. نویسندگی را در دوران نوجوانی با نگارش نمایشنامه و داستان‌های کوتاه شروع کرد. جنگ تحمیلی و زندگی در شرایط دشوار جنگ‌زدگی مدتی او را از نوشتن به شکل جدی بازداشت. هر چند او همواره به فعالیت هنری‌اش را ادامه داد و به هنرهایی مانند عکاسی، نقاشی، خطاطی، فیلنامه‌نویسی و موسیقی می‌پرداخت؛ اما در اواخر دهه‌ی شصت با نوشتن چند داستان‌ و شعر به شکل حرفه‌ای پا به دنیای نویسندگی کتاب برای کودکان و نوجوانان نهاد. اولین کتاب او «ماجرای روباه و زنبور» نام دارد که در سال ۱۳۷۰ به چاپ رسید. حسن‌زاده در سال ۱۳۷۲ به قصد برداشتن گام‌های بلندتر و ارتباط موثرتر در زمینه ادبیات کودک و نوجوان از شیراز به تهران کوچ کرد…

    دنیای کتاب‌ها... دنیای زیبایی‌ها

    کتاب‌ها و کتاب‌ها و کتاب‌ها...

    فرهاد حسن‌زاده برای تمامی گروه‌های سنی کتاب نوشته است. او داستان‌های تصویری برای خردسالان و کودکان، رمان، داستان‌های کوتاه، بازآفرینی متون کهن و زندگی‌نامه‌هایی برای نوجوان‌ها و چند رمان نیز برای بزرگسالان نوشته است.

    ترجمه شده است

    به زبان دیگران

    برخی از کتاب‌های این نویسنده به زبان‌های انگلیسی، چینی، مالایی، ترکی استانبولی و کردی ترجمه شده و برخی در حال ترجمه به زبان عربی و دیگر زبا‌ن‌هاست. همچنین تعدادی از کتاب‌هایش تبدیل به فیلم یا برنامه‌ی رادیو تلویزیونی شده است. «نمكی و مار عينكي»، «ماشو در مه» و «سنگ‌های آرزو» از كتاب‌هايي هستند كه از آن‌ها اقتباس شده است.

    بعضی از ویژگی‌های آثار :

    • نویسندگی در بیشتر قالب‌های ادبی مانند داستان كوتاه، داستان بلند، رمان، شعر، افسانه، فانتزی، طنز، زندگينامه، فيلم‌نامه.
    • نویسندگی برای تمامی گروه‌های سنی: خردسال، کودک، نوجوان و بزرگسال.
    • خلق آثاری تأثیرگذار، باورپذیر و استفاده از تكنيك‌های ادبی خاص و متفاوت.
    • خلق آثاری كه راوی آن‌ها کودکان و نوجوانان هستند؛ روايت‌هايی مملو از تصویرسازی‌های عینی و گفت‌وگوهای باورپذير.
    • پرداختن به موضوع‌های گوناگون اجتماعی چون جنگ، مهاجرت، کودکان كار و خيابان، بچه‌های بی‌سرپرست يا بدسرپرست و…
    • پرداختن به مسائلی که کمتر در آثار کودک و نوجوان دیده می‌شود، مانند جنگ و صلح، طبقات فرودست، افراد معلول، اختلالات شخصیتی‌ـ‌روانی و…
    • تنوع در انتخاب شخصیت‌های محوری و كنشگر (فعال). مشخصاً دخترانی که علیه برخی باورهای غلط ایستادگی می‌کنند.
    • بهره‌گیری از طنز در کلام و روایت‌های زنده و انتقادی از زندگی مردم كوچه و بازار.
    • زبان ساده و بهره‌گیری اصولی از ویژگی‌های زبان بومی و اصطلاح‌های عاميانه و ضرب‌المثل‌ها.

    او حرف‌های غیرکتابی‌اش را این‌جا می‌نویسد.

    به دیدارش بیایید و صدایش را بشنوید